Ներկայացրե՛ք Հայաստանի ազատագրության եվրոպական և ռուսական ծրագրերը: Ձեր կարծիքով՝ դրանցից որո՞նք էին ավելի իրատեսական՝ եվրոպակա՞նը

Պֆալցիական ծրագիր

Պֆալցյան ծրագրը իր մեջ ներառում էր 36 կետ։ Ծրագրի իրականացմանը մասնակցելու էին մի շարք եվրոպական երկրներ, որոնցից հիմնականներն էին Ավստրիան, Տոսկանան և Պֆալցը, որոնք կազմելու էին Եռյակ դաշինք, իսկ այս երկրներին աջակցելու էր Հռոմի պապը։ Արշավանքը իրականացվելու էր Լեհաստանի և Ռուսաստանի համաձայնությամբ, քանի որ հավաքված զորքը անցնելու էր հենց նրանց տարածքներով։ Ենթադրվում էր՝ նրանք կհամաձայնվեին նախագծին, քանի որ վարում էին շեշտված հակաթուրքական քաղաքականություն։ Պֆալցի կայսերընիր իշխան Հովհան Վիլհելմը
Նախատեսվում էր Արևելյան Հայաստանը ազատագրել ընդամնեը 20-25 օրում։Ըստ դրանց ծրագրվում էր ստեղծել դաշնակիցների միացյալ 25 հազարանոց զորաբանակ, որը 1700 թվականի մայիսին սկսելու էր արշաանքը, անցներ Բոհեմիան, Լեհաստանը և Ռուսաստանը, ապա անցնելով Վոլգան՝ հանգրվանելու էր Աստրախանում։

Մոսկովիան ծրագիր

Մոսկովյան ծրագիրը իր մեջ ներառում է 18 կետ։ Ըստ ծրագրի՝ պետք է կազմվի 25 հազաանոց զորք, որի 15 հազարը հետևակ, իսկ 10 հազարը հեծելազոր։ Այն պետք է համալրված լինի թնդանոթներով և պետք է սկսի արշավանքը նույն թվականի հոկտեմբերի սկզբին։ Բանակը բաժանվելու էր 2 մասի, որի մի մասը Արևելյան Հայաստան էր տեղափոխվելու ցամաքային ճանապարհով, իսկ մյուսը՝ Կասպից ծովով։ Իջնելով Նիզովայի նավահանգստում՝ ռուսական զորքը շարժվելու էր 4 ուղղություններով՝ Գանձակ, Լոռի, Կապան և Նախիջևան։ Ռուսական բանակին էր միանալու 100 հազարանոց հայկական ուժերը։ Հարվածի հիմնական ուղղությունը լինելու էր Երևանը, որն էլ հռչակվելու էր հայոց պետականության կենտրոն։ Նախատեսվում էր Արևելյան Հայաստանը ազատագրել 20 օրում։ Որպես Հայաստանի դաշնակից, Իսրայել Օրին տեսնում էր նաև Վրաստանին։ Երկու երկրներում ծավալվող ազգային-ազատագրական շարժումների համար Ռուսաստանը ընդամենը հանդես էր գալու որպես երաշխավոր, իսկ հիմնական գործը անելու էին հայերը և վրացիները։ Իսկ եթե Օսմանյան Թուրքիան օժանդակություն ցուցաբերեր պարսիներին, սպասվում էր եվրոպական երկրների միջամտություն։Ռազմական ամբողջ ծախսերը հոգալու էին հայերը։

Կարծիք

Իմ կարծիքով Մոսկովիան ծրագիրը ավելի իրատեսականեր քանի որ աշխարհագրականորեն զորք տեղափողել Գերմանական րեգիայից դեպի անատոլիական/կովկաս րեգիյան շատ ավելիա խնթիրների էր հասնելու, Պֆալցիական զորքը պետք էր անցնել Բոհեմիա, Լեհաստան և Ռուսաստանից, միայն խնթիրը Մոսկովիան ծրագրինի այն էր որ շատ դժվարությունները ընկնելու էր հենց Հայերի ուսին քանի որ ասումեին որ Հայերը պտի ամբողջ ծաղսերը իրենք հոգեին։

Արցախ

1918 թվականին Հայաբնակ Արցախիան տարցքը պահանջումեր Հաըսատանը և Ադրբեջանը երբ երու երկրները անկախացան Ռուսական կայսրության քանդվելուց հետո, ու այստեղ կարճ պատերազմ սկսեց 1920 թվականին, Վեճը հիմնականում դադարեցվեց այն բանից հետո, երբ Խորհրդային Միությունը վերահսկողություն հաստատեց տարածքի վրա և ստեղծեց Լեռնային ղարաբաղի Ինքնավար Մարզ Ադրբեջանի կազմում 1923 թվականին: Խորհրդային Միության անկման ժամանակ տարածաշրջանը վերստին հայտնվեց որպես վեճի աղբյուր Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև: 1991 թվականին NKAO-ում և հարևան Շահումյանի շրջանում անցկացված հանրաքվեն հանգեցրեց անկախության հռչակմանը: Էթնիկական հակամարտությունը հանգեցրեց 1991-1994թթ. Լեռնային ղարաբաղի պատերազմին, որն ավարտվեց զինադադարով մոտավորապես ներկայիս սահմանների երկայնքով:  UNCHR-ի Մարդու իրավունքների միջազգային կոմիտեի համաձայն, հակամարտության արդյունքում Ադրբեջանի տարածքում տեղի ունեցավ ավելի քան 600,000 ներքին տեղահանված:

Ամբողջատիրություն

Առաջ ասենք վոր ինչ է ամբողջատիրությունը։ Երբ որ երկրի պետությունը վերահսկում  է ամեն մարդկային գործողությունները։նրանց համար մարդը ընդհամենը գործիք  է , նասիզմն (1933) թ․ և քոմոնիստությունն (1923) թ․ ամբողջատիրության մասերից էին։Ամբողջատիրությունը կենտրոնացված կառավարման հրամայավար ձև է , ամբողջատիրությունը գլխավորապես կապված է Խորհրդային Միության բնորոշման հետ:Հիտլերը դրա համար գործադրեց ամբողջատիրությունը որովհետեվ ընտռություններում ավելի քիչ ձայն կար։